تعریف کوتاه
جمله محوری پرونده
مسئله اصلی
مسئله این است که قدرت محاسباتی می‌تواند به عدالت و خدمت عمومی کمک کند یا به ابزار سلطه، استعمار داده‌ای، کنترل شناختی و نابرابری جهانی تبدیل شود.
تعریف تفصیلی
هوش مصنوعی دولت‌ها، شرکت‌ها و پلتفرم‌هایی را قدرتمند می‌کند که داده بیشتر، زیرساخت قوی‌تر، مدل‌های پیشرفته‌تر و دسترسی گسترده‌تری به رفتار انسان‌ها دارند. این قدرت می‌تواند بازارها، رسانه‌ها، انتخابات، امنیت، آموزش و فرهنگ را بازآرایی کند. بنابراین فهم هوش مصنوعی بدون تحلیل قدرت ممکن نیست.
این پرونده به‌عنوان یکی از پایه‌های منظومه، کمک می‌کند تا نسبت انسان، فناوری، داده، الگوریتم، هوش مصنوعی، حکمرانی و تمدن اسلامی در یک چارچوب منسجم فهم شود. اهمیت آن در این است که بدون فهم مبانی، نمی‌توان نسبت درستی با فناوری‌های آینده برقرار کرد.
نسبت با نگاه اسلامی
در نگاه اسلامی، قدرت باید امانت و ابزار عدالت باشد. هوش مصنوعی اگر در خدمت مستضعفان، شفافیت، مبارزه با فساد، آموزش و سلامت قرار گیرد، می‌تواند قدرتی حق‌محور باشد؛ اما اگر در خدمت سلطه و دستکاری باشد، باید با آن مقابله کرد.
محورهای تحلیلی پرونده
این مفهوم نشان می‌دهد که فناوری چگونه توان، اختیار، فهم، توجه یا تصمیم انسان را دگرگون می‌کند.
هر تحول فناورانه فقط ابزار جدید نمی‌آورد، بلکه ساختارهای اجتماعی و تمدنی را نیز بازآرایی می‌کند.
داده، الگوریتم، تراشه و پلتفرم در عصر جدید به منابع اصلی قدرت و اثرگذاری تبدیل شده‌اند.
پرسش اصلی این است که فناوری در خدمت چه مقصدی قرار می‌گیرد: سلطه، مصرف، عدالت یا حیات طیبه.
کاربرد راهبردی
متن سخنرانی ۵ دقیقه‌ای
هوش مصنوعی و صورت‌بندی جدید قدرت
اگر بخواهیم نسبت تمدن اسلامی با آینده فناوری را درست بفهمیم، باید از مفاهیم پایه آغاز کنیم. هوش مصنوعی و صورت‌بندی جدید قدرت یعنی ظهور نوعی قدرت که از کنترل داده، مدل، زیرساخت پردازش، پلتفرم، پیش‌بینی رفتار و خودکارسازی تصمیم‌ها پدید می‌آید. اهمیت این بحث در آن است که فناوری هیچ‌گاه فقط ابزار خنثی نیست؛ بلکه بر انسان، قدرت، فرهنگ، اقتصاد، حکمرانی و آینده اثر می‌گذارد. بنابراین جامعه اسلامی باید فناوری را بشناسد، از آن عقب نماند، اما در منطق سلطه‌گر آن نیز حل نشود. راه درست، فهم، تهذیب، حکمرانی و جهت‌دهی فناوری در مسیر عدالت، کرامت انسان، علم نافع و حیات طیبه است.
جمع‌بندی راهبردی
پرونده 9 با عنوان «هوش مصنوعی و صورت‌بندی جدید قدرت» یکی از اجزای پایه منظومه محاسبات تمدنی اسلامی است. این پرونده نشان می‌دهد که فهم هوش مصنوعی و آینده محاسباتی بدون توجه به مبانی انسان‌شناختی، فلسفی، تمدنی و ایمانی ممکن نیست.
راهبرد نهایی این پرونده آن است که جامعه اسلامی باید فناوری را نه با انفعال بپذیرد و نه با ساده‌انگاری رد کند؛ بلکه باید آن را بفهمد، نقد کند، تهذیب کند و در خدمت عدالت، کرامت و حیات طیبه قرار دهد.